پروپولیس چیست و چه خواص درمانی دارد؟
زنبورها شیره برخی درختان را با بزاق و موم خود ترکیب نموده و محصولی چسبناک به نام پروپولیس یا بره موم تولید کرده که رنگ قهوهای مایل به سبز دارد، و برای ساخت کندوی خود از آن استفاده میکنند. پروپولیس به عنوان ماده ضدعفونی کننده و عاملی مؤثر در پیشگیری از ورود و شیوع بیماریها در کندو بهشمار میآید و در محل ورود زنبوران به داخل کندو قرار دارد. به دلیل این که زنبورها پیش از ورود به کندو از روی آن عبور خواهند کرد، احتمالاً میتواند نقش ضدعفونی کننده دست و پای زنبوران را در بدو ورود به کندو ایفا نمایند.
بهرهگیری از خواص دارویی پروپولیس به هزاران سال پیش باز میگردد ترکیبات موجود در پروپولیس بسته به محل زندگی زنبورها و گلها و گیاهانی که در آنجا وجود دارند، متفاوت است؛ به این معنا که برهمومی که از اروپا آمده است همان ترکیبات موجود در برهموم برزیلی را نخواهد داشت. این مسئله گفتگو در مورد فواید بره موم را کمی دشوار میکند. پروپولیس یا بره موم به عنوان یک عامل دارویی از زمانهای قدیم استفاده شده است، این دارو در طب عامیانه از اوایل سال ۳۰۰ قبل از میلاد برای اهداف زیبایی، التهاب و بهبود زخم استفاده می شده است. به گفته محققان بیش از 200 ترکیب در پروپولیس شناسایی شده است که اکثر این ترکیبات اشکال مختلف پلی فنول هستند. پلیفنولها آنتیاکسیدانهایی هستند که در برابر عوامل بیماریزا از بدن محافظت به عمل میآورند. پروپولیس دارای پلی فنولهایی است که فلاونوئید نامیده میشوند. فلاونوئیدها معمولا در مواد غذایی که خاصیت آنتیاکسیدانی دارند مثل چای سبز، میوهها و سبزیجات یافت میشوند. خواص پزشکی فراوانی تاکنون برای پروپولیس پیشنهاد شده است. محققیقن پیشنهاد کرده اند که پروپولیس باکتریها، ویروسها و قارچها را میکشد و دارای خواص بی حس کننده، ضد انعقاد و ضد التهابی، کاهنده فشار خون و تحریک کننده سیستم ایمنی بدن میباشد. همچنین دانشمندان نشان داده اند که پروپولیس اثرات ضد میکروبی علیه باکتریهای گرم مثبت، مخمرها و برخی از ویروسها را دارد و در تهیه محصولات دهان و دندان استفاده میشود و ممکن است در کاهش پوسیدگی دندانها و زخمهای دهانی و ارتقای سلامت دندانها مفید باشد. همچنین پروپولیس و ترکیبات شیمیایی آن از رشد تومور در حیوانات و سلولهای توموری جلوگیری میکند. با این حال، مطالعات بالینی روی اثرات پروپولیس بر سرطان انسان، سیستم ایمنی، اقدامات آنتی اکسیدانی، قلب، دیابت و آلرژی ادامه دارد.
از آنجایی که یکی از عوامل خطر برای شروع بیماری های مزمن، افزایش التهاب در بدن است، محققین به دنبال کشف مواد مغذی موثر جهت کاهش التهاب در بدن انسان ها می باشند. یکی از موادی که امروزه برای کاهش التهاب مورد بررسی و تحقیق است، پروپولیس می باشد ولی نتایج تحقیق ها تاکنون بسیار ضد و نقیض بوده است. به همین دلیل گروهی از اعضای هیا علمی دانشگاه علوم پزشکی نیشابور نتایج تمامی مطالعاتی که اثر پروپولیس را بر التهاب بررسی کرده بودند به صورت فراتحلیل (meta-analysis) مجددا آنالیز کردند تا بتوان با قطعیت بیشتری در مورد موثر بودن یا موثر نبودن پروپولیس در کاهش التهاب اظهار نظر کرد. نتایج مطالعات نشان داد که پروپولیس قادر به کاهش مهم ترین شاخص های التهابی بدن انسان می باشد که افزایش مزمن آن ها ریسک ابتلا به بسیاری از بیماری ها مانند دیابت، بیماری های قلبی و عروقی و سرطان و ... را افزایش می دهند. به همین دلیل محققین مصرف عسل طبیعی حرارت ندیده (اگر عسل حرارت دیده باشد، معمولا پروپولیس اصلا در آن وجود ندارد) را به دلیل دارا بودن مقدار محدودی پروپولیس یا مکمل های غذایی که حاوی پروپولیس هستند را توصیه می کنند.
دکتر علی غلامی
عضو هیات علمی گروه اپیدمیولوژی و آمار زیستی دانشگاه علوم پزشکی نیشابور