تابش نور خورشید عامل محیطی ایجاد بیماری لوپوس

دکتر سعید محمدیان هفت چشمه، عضو هیات علمی گروه علوم آزمایشگاهی دانشگاه علوم پزشکی نیشابور، در گفتگو با روابط عمومی معاونت تحقیقات و فناوری، در رابطه با اثرات تابش نور خورشید در بروز بیماری لوپوس مطالبی ارائه داد که خلاصه ای از آن را فرارویتان می نهیم .
در طی زمان، سیستم ایمنی بدن انسان تکامل یافته تا افراد را در مقابل عوامل بیماری زا مانند ویروس ها، باکتری ها، انگل ها و قارچ ها محافظت نماید و منجر به بقا و ادامه زندگی بشر شود.با این وجود، ایجاد مصونیت در مقابل عوامل عفونی یک روی سکه نقش سیستم ایمنی است. روی دیگر سکه ایجاد بیماری توسط خود سیستم ایمنی فرد است. به طوری که سیستم ایمنی بدن بجای آنکه نقش حفاظتی داشته باشد، دارای نقش آسیب‌رسان و مضر بوده و می تواند به تنهایی باعث ایجاد بیماری و آسیب در بدن انسان گردد. امروزه دانشمندان علم ایمونولوژی این جنبه از سیستم ایمنی را بیشتر مورد بررسی قرار دادند تا بتوانند به پاسخ درستی از علل ایجاد بیماری توسط سیستم ایمنی فرد دست یابند. به بیماری‌هایی که توسط سیستم ایمنی بدن انسان ایجاد می گردد، بیماری‌های "خود ایمن" می گویند؛ چرا که سیستم ایمنی به اشتباه بدن خود فرد را به عنوان بیگانه شناسایی کرده و علیه آن پاسخ ایجاد می‌کند که نهایتا منجر به ایجاد بیماری می گردد. امروزه طیف وسیعی از بیماری‌های خودایمن شناسایی شده اند و گستردگی این بیماری‌ها روز به روز بیشتر می‌گردد. وجه مشخصه بیماری‌های خود ایمن التهاب و آسیب بافتی است که در خیلی از موارد می‌تواند منجر به آسیب کامل یک یا چند اندام و حتی مرگ فرد گردد. متاسفانه بیماری‌های خود ایمن تمایل به مزمن شدن و پیشرونده بودن داشته و به مرور زمان شدت این قبیل از بیماری‌ها افزایش می یابد. از آنجایی که عامل اصلی بیماری‌های خود ایمن سیستم ایمنی می‌باشد و از طرفی قادر به حذف سیستم ایمنی فرد بیمار نمی‌باشیم، لذا این قبیل از بیماری‌ها به طور کامل درمان نشده و درمان‌های رایج تنها می‌توانند شدت بیماری را کم کرده و سرعت پیشرفت آن را کاهش دهند. از طرف دیگر، روش‌های درمانی کنترل بیماری‌های خود ایمن بسیار هزینه بر و گران هستند که این امر خود مزید بر علت شده و فشار روانی و اقتصادی زیادی بر فرد بیمار و خانواده بیمار وارد می نماید.یکی از بیماری‌های خود ایمن شایع در میان جوامع انسانی، بیماری خود ایمن "لوپوس اریتماتوز سیستمیک" یا بیماری SLE می باشد که جزو بیماری‌های خود ایمن روماتولوژیک است. این بیماری خود ایمن، مزمن و التهابی می تواند ارگان های متعددی از قبیل پوست، مفاصل، خون، کلیه ها و سیستم عصبی مرکزی بدن را درگیر کند. واژه لوپوس به ضایعات پوستی پروانه‌ای شکل روی صورت این بیماران اشاره دارد که یکی از روش‌های تشخیص این بیماری نیز می باشد.لوپوس یک بیماری مسری نیست اما می‌تواند به صورت ارثی دیده شود و پدران یا مادران بیمار می‌توانند کودکان خود را مستعد ابتلا به این بیماری نمایند. بیماری لوپوس در بین زنان در سنین باروری شایع بوده و ۱۰ برابر بیشتر از مردان مستعد ابتلا به این بیماری هستند.دانشمندان علم ایمونولوژی به تازگی تأیید کردند که قرار گیری در معرض تابش مستقیم نور خورشید می‌تواند منجر به شروع بیماری در فردی که به لحاظ ژنتیکی مستعد است گردد. تابش نور خورشید به دلیل داشتن پرتو های مضر و آسیب رسان همانند اشعه ماوراء بنفش (UVA و UVB) می‌تواند منجر به آسیب سلولی در بدن گردد که این آسیب سلولی نهایتا منجر به تحریک سیستم ایمنی فرد علیه سلول‌های آسیب دیده خودی شده و موجب بیماری لوپوس می شود. تابش نور خورشید بخصوص در ساعاتی که خورشید عمود می‌تابد و یا در فصول تابستان اثرات مخرب بیشتری داشته و سریعتر می تواند منجر به ایجاد بیماری لوپوس گردد.بنابراین، یکی از راه‌های مهم پیشگیری از ایجاد بیماری لوپوس در یک فرد مستعد عدم قرارگیری طولانی مدت در معرض تابش اشعه‌های خورشید است. پوشاندن کامل پوست بدن و نیز استفاده از محصولات ضد آفتاب مناسب (با SPF حدود ۵۰) راهکارهای بسیار ساده‌ای است که می توانند از ایجاد یک بیماری التهابی شدید، طاقت فرسا و پر هزینه جلوگیری نمایید.

معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم‌ پزشکی نیشابور